Książeczki mieszkaniowe mogą przynieść wymierne korzyści

Książeczka mieszkaniowa to jeden z reliktów PRL. Kiedyś była sposobem na zdobycie mieszkania, teraz zaś może jedynie w tym pomagać. Ale w końcu przy zakupie własnego lokum każda pomoc jest mile widziana.


O czym przeczytasz?

Książeczka daje sporą premię

Na koniec 2019 roku przeszło 1 mln Polaków nadal miało książeczkę mieszkaniową – czyli rodzaj rachunku, na którym w PRL odkładane były środki, umożliwiające wejście w posiadanie mieszkania. Być może nawet wiele osób o nich zapomniało. Tymczasem warto po nie sięgnąć i sprawdzić, jak można książeczkę mieszkaniową wykorzystać.

Oszczędności na książeczkach są niewielkie

Same oszczędności na książeczkach są niewielkie. Łączna ich wartość na koniec 2019 roku to 495,6 mln zł. Jak łatwo policzyć, daje to średnio niespełna 490 zł na rachunek. Za takie pieniądze trudno kupić farby potrzebne do odmalowania mieszkania, a o samym mieszkaniu nie ma co mówić.

Niewielkie oszczędności to efekt sytuacji w naszym kraju pod koniec lat osiemdziesiątych i na początku dziewięćdziesiątych. Najpierw hiperinflacja zjadła większą część wartości oszczędności z książeczek, a potem dobiła je denominacja. Przy wprowadzaniu nowych złotych każda suma została pomniejszona o cztery zera. A więc jeśli ktoś miał na książeczce 1 000 000, to po zmianie zostało mu 100 zł. W efekcie ciułane całymi latami środki stopniały drastycznie.

Liczy się premia                                                                                                 

Na szczęście dla posiadaczy książeczek to nie wartość zgromadzonych środków decyduje o znaczeniu tych rachunków.

Kluczowy jest mechanizm premii gwarancyjnej, jaką wypłaca budżet państwa w momencie likwidacji książeczki.

Jej średnia wysokość w 2019 roku to 10 213,9 zł. To więcej niż w roku 2018, kiedy likwidacja książeczki mogła przynieść premię w wysokości 9 315,4 zł.

Trzeba pamiętać, że aby uzyskać premię gwarancyjną, trzeba posiadać książeczkę założoną przed 23 października 1990 roku. No i dodatkowe pieniądze przysługują tylko wtedy, jeśli posiadacz książeczki oszczędnościowej przeznaczy je na określone cele.

Książeczkę można przekazać

Może warto tutaj zwrócić uwagę, że większość posiadaczy książeczek to osoby już starsze. Większość z nich ma już mieszkania czy domy, co sprawia, że nie są oni zainteresowani likwidacją książeczek.

Ale te rachunki można scedować na inną osobę z grona najbliższej rodziny, choćby na dzieci. A dla młodych 10 tys. zł może być ogromną pomocą przy nabyciu mieszkania, zwłaszcza w okresie, kiedy banki mocno podkręciły wymagania dotyczące wkładu własnego.

Taka cesja może nastąpić między małżonkami (także rozwiedzionymi), między rodzicami i dziećmi (w tym także adoptowanymi), dziadkami i wnukami, między rodzeństwem (również przyrodnim) oraz między macochą lub ojczymem a pasierbami.

Sama operacja cesji nie jest zbyt skomplikowana – wystarczy, aby posiadacz rachunku zgłosił się do oddziału banku PKO BP (bo tylko on prowadzi książeczki) razem z osobą, której chce książeczkę przekazać. Muszą wziąć ze sobą dokumenty tożsamości, dokument potwierdzający pokrewieństwo i książeczkę. I tyle.

Jedna premia, wiele celów

Generalnie rzecz biorąc, pieniądze z książeczki mieszkaniowej – a więc i premię – można wydać oczywiście na mieszkanie. W grę wchodzi wiele możliwości, poczynając od nabycia nowego mieszkania czy domu lub ich budowy, poprzez spłatę zobowiązań, aż na remoncie kończąc. Ten katalog co jakiś czas jest poszerzany. Rząd chce się pozbyć książeczek, a więc i związanych z nimi zobowiązań budżetu, otwierając przed posiadaczami tych rachunków nowe możliwości wydatkowania pieniędzy.

To, na co dokładnie chcemy wydać pieniądze z książeczki, ma duże znaczenie, bo w zależności od celu potrzebny jest inny zestaw dokumentów. Bez nich nie będziemy mogli uzyskać premii, mimo że wypełniliśmy cel, wynikający z przepisów.

Mieszkanie lub dom w spółdzielni

Pieniądze z książeczki można uzyskać, jeśli uzyskaliśmy mieszkanie w spółdzielni. Chodzi zarówno o spółdzielcze prawo do lokalu mieszkaniowego – lokatorskie lub własnościowe, jak i prawo odrębnej własności lokalu mieszkalnego.

Mieszkania spółdzielcze mają różny status prawny. Są takie, które faktycznie są przez spółdzielnie wynajmowane – ona pozostaje bowiem właścicielem lokalu, a spółdzielca ma prawo do zamieszkiwania go, pod warunkiem wypełniania obowiązków wynikających z umowy (a więc przede wszystkim regulowania czynszu, ale ta lista jest dłuższa). Innym rodzajem prawa do mieszkania spółdzielczego jest spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu – wówczas spółdzielca ma prawo własności do lokalu, ale faktycznie i on, i budynek oraz grunt pod nim należy do spółdzielni, podobnie jak części wspólne – czyli klatki schodowe i korytarze. Wreszcie możliwa jest odrębna własność lokalu w spółdzielni mieszkaniowej – wtedy w grę wchodzi nie tylko własność mieszkania, ale i części wspólnych, a także ułamkowa własność gruntu, na którym budynek stoi.

Można dokonywać zmian pomiędzy tymi prawami – prawo lokatorskie przekształcić w prawo spółdzielcze własnościowe, a to z kolei w odrębną własność. Często wiąże się to z dodatkowymi kosztami, choćby wynikającymi z faktu, że spółdzielca wynajmujący de facto mieszkanie musi zrekompensować część kosztów budowy bloku czy domu.

Na każdym z tych etapów można skorzystać z pieniędzy z książeczki mieszkaniowej. A więc zarówno przy uzyskaniu spółdzielczego lokatorskiego prawa do mieszkania, przy przekształceniu spółdzielczego lokatorskiego prawa w spółdzielcze prawo własnościowe, wreszcie przy uzyskaniu odrębnej własności.

Terminy i dokumenty

Wniosek o likwidację premii gwarancyjnej można złożyć, jeśli posiadacz książeczki dokonał wpłaty wymaganego przez spółdzielnię mieszkaniową wkładu budowlanego czy mieszkaniowego w wysokości przekraczającej 50 proc. wymaganej kwoty. Nie ma tutaj określonego terminu, w którym taki wniosek powinien wpłynąć do banku.

- Do wniosku należy dołączyć decyzję, która zezwala spółdzielni na budowę budynku wielorodzinnego lub domu jednorodzinnego lub taką decyzję i dziennik budowy. Do tego umowa o budowę lokalu czy domu, zobowiązująca spółdzielnię do jego postawienia. Kolejny dokument, jaki trzeba dołączyć, musi stworzyć spółdzielnia, a w nim powinna zawrzeć informacje o danych osobowych właściciela książeczki mieszkaniowej, numer konta spółdzielni, do tego podać jeszcze wysokość wymaganego wkładu budowalnego czy mieszkaniowego, no i zapisać, jaka część z tej sumy do tej pory została przez właściciela książeczki wpłacona na konto. Na tym nie koniec – potrzebne są jeszcze dwa dokumenty, jedno zobowiązanie i jedno upoważnienie. Pierwsze powinien podpisać inwestor, drugie spółdzielnia. W każdym przypadku chodzi o to, aby zapewnić, że pieniądze z premii gwarancyjnej zostaną zwrócone budżetowi za pośrednictwem banku, jeśli posiadacz książeczki sprzeda prawo do objęcia mieszkania w spółdzielni (to w zobowiązaniu) albo jeśli wycofa on wpłaconą już część wkładu na mieszkanie spółdzielcze.

Jeśli posiadacz książeczki ma już mieszkanie w spółdzielni i chce jedynie zmienić jego status prawny, to prawo wyznacza mu zwykle 90 dni na złożenie wniosku o wypłatę premii gwarancyjnej.

- Przy uzyskaniu spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu – 90 dni liczy się od podpisania umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu. I to właśnie ta umowa jest dokumentem, który trzeba dostarczyć bankowi

- Przy ustanowieniu spółdzielczego prawa własnościowego do lokalu – 90 dni liczy się od podpisania umowy o to przekształcenie. Wymagany dokument to umowa, czy to zawarta bezpośrednio między spółdzielcą a spółdzielnią, czy też taka umowa w formie aktu notarialnego.

- Przy uzyskaniu prawa odrębnej własności – jest kilka terminów, od których liczy się 90 dni. Może to być dzień zawarcia umowy ustanowienia odrębnej własności (lub współwłasności w przypadku małżonków), może być to także data uprawomocnienia się wpisu własności w księdze wieczystej, wreszcie może być to data uprawomocnienia się orzeczenia sądu, jeśli do uzyskania odrębnej własności doszło w drodze orzeczenia sądu

Potrzebne dokumenty

- akt notarialny, ustanawiający odrębną własność (współwłasność) lokalu mieszkalnego i przenoszący tę własność (współwłasność) na rzecz posiadacza książeczki

- wypis z księgi wieczystej, potwierdzający uzyskanie prawa odrębnej własności (współwłasności) przez posiadacza książeczki mieszkaniowej (również wygenerowany elektronicznie z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych) oraz postanowieniu sądu o stwierdzenie prawomocności dokonania wpisu w księdze

- prawomocne orzeczenie sądu, ustanawiające odrębną własność/współwłasność lokalu mieszkaniowego

Prawo do premii posiadacz książeczki uzyskuje, kiedy stanie się właścicielem prawa własnościowego spółdzielczego do mieszkania lub domu poprzez zakup lub zamianę. Przy czym zakup może nastąpić poprzez odkupienie lokalu od dotychczasowego właściciela lub poprzez kupienie go w postępowaniu egzekucyjnym, choćby w trakcie licytacji komorniczej.

Terminy i dokumenty

Przy nabyciu spółdzielczego prawa własnościowego do domu czy mieszkania termin 90 dni jest liczony od momentu umowy kupna lokalu.

- Potrzebny jest akt notarialny kupna lub zamiany mieszkania czy domu

W razie zakupu prawa do lokalu w trakcie postępowania komorniczego datę 90 dni liczy się od momentu uprawomocnienia się  postanowienia sądu o przysądzeniu prawa własności do domu lub mieszkania posiadaczowi książeczki

- Potrzebne jest prawomocne postanowienie sądu w tej sprawie

Mieszkanie lub dom, będące odrębną własnością

Książeczkę można zlikwidować i otrzymać premię gwarancyjną także wtedy, kiedy jej posiadacz kupuje lub w drodze zamiany staje się właścicielem mieszkania lub domu, stanowiących odrębną własność. Zazwyczaj chodzi albo o zakup od dewelopera, od spółdzielni, jeśli ta buduje domy czy mieszkania a następnie sprzedaje je jako odrębną własność czy od osoby prywatnej. W tym ostatnim wypadku może chodzić o zakup nowego lokalu lub używanego.

Terminy i dokumenty

Przy zakupie domu lub mieszkania, stanowiących odrębną własność, datą, od której liczy się 90 dni na złożenie wniosku o likwidację książeczki mieszkaniowej, jest dzień zawarcia umowy kupna lub zamiany tej nieruchomości

- Potrzebny jest akt notarialny umowy kupna lub zmiany nieruchomości

Zdarza się, że zakup nowej nieruchomości, zwłaszcza mieszkania, następuje w momencie, kiedy nie ma ona odrębnej księgi wieczystej. Zwykle wtedy w akcie notarialnym znajduje się zapis, że obie strony wnioskują o wydzielenie księgi wieczystej dla mieszkania (lub domu, lecz rzadziej) z istniejącej już księgi wieczystej budynku lub gruntu. Wówczas termin 90 dni liczony jest albo – standardowo – od momentu zawarcia umowy zakupu, albo w momencie uprawomocnienia się wpisu własności w księdze wieczystej

- Potrzebny jest wypis z księgi wieczystej (może być wygenerowany elektronicznie z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych) oraz postanowienie sądu o uprawomocnieniu się wpisu własności w księdze wieczystej

Możliwy jest zakup domu czy mieszkania w trakcie postępowania egzekucyjnego, czyli dzięki licytacji komorniczej. Termin 90 dni liczony jest od momentu uprawomocnienia się postanowienia sądu o przysądzeniu posiadaczowi książeczki prawa do mieszkania czy domu

- Potrzebne jest prawomocne postanowienie sądu o przysądzeniu prawa własności domu lub mieszkania

Najczęstszą metodą wejścia w posiadanie mieszkania czy domu jest ich zakup jeszcze na etapie budowy. Zwykle wpłaty są uzależnione od zaawansowania prac. Jeśli właściciel książeczki mieszkaniowej wpłacił więcej niż 50 proc. wartości lokalu, to również może złożyć wniosek o likwidację książeczki i wypłatę premii.

- Do wniosku trzeba dołączyć decyzję, zezwalającą na budowę budynku wielorodzinnego czy domu mieszkalnego, wydana właścicielowi gruntu (czyli firmie budowlanej czy inwestorowi prywatnemu) ewentualnie decyzję i dziennik budowy. Potrzebna będzie umowa, w której firma czy inwestor zobowiązuje się do budowy mieszkania lub domu ewentualnie umowa przedwstępna sprzedaży mieszkania lub domu (mająca cechy umowy zobowiązującej). Uwaga – umowy te muszą mieć formę aktu notarialnego. Do tego jeszcze trzeba dodać zaświadczenie, wystawione przez inwestora (firmę czy osobę fizyczną), zawierające numer rachunku bankowego, informację o aktualnej wartości kosztorysowej inwestycji i informację o dokonanej wpłacie. Poza tym jeśli w umowie przedwstępnej czy zobowiązującej nie ma mowy o wniesieniu przez obie strony wpisu roszczenia do księgi wieczystej, konieczny jest jeszcze dowód złożenia w sądzie wniosku o wpis do księgi wieczystej ujawnionego roszczenia o ustanowienie odrębnej własności powstającego lokalu.

Dodatkowo w przypadku wpłaty środków na budowę mieszkania czy domu konieczne jest jeszcze złożenie przez właściciela książeczki upoważnienia na piśmie, sporządzonego przez inwestora (firmę czy osobę fizyczną). W tym upoważnieniu powinien on wyrazić zgodę na zwrot premii gwarancyjnej, jeśli właściciel książeczki wycofa się z zakupu nowo powstającego mieszkania.

Budowa mieszkań w systemie gospodarczym, który m.in. zakłada, że przyszły właściciel wykonuje sam wiele prac, jest w naszym kraju bardzo popularna. To rozwiązanie daje również prawo do wykorzystania środków z książeczki mieszkaniowej. Trzeba będzie jednak zgromadzić nieco dokumentów.

Terminy i dokumenty

Z książeczki można skorzystać w momencie, kiedy właściciel rozpoczyna użytkowanie nowego domu. Trzeba pamiętać, że nie chodzi o zamieszkanie w budynku, tylko o oficjalne oddanie go do użytku (nierzadko dom jest zamieszkiwany, choć według dokumentów nadal trwa jego budowa).

Przy oddaniu do użytku nowo wybudowanego przez siebie domu okres 90 dni, w czasie których trzeba złożyć wniosek o likwidację książeczki, liczy się od dnia uprawomocnienia się zawiadomienia, jakie właściciel musi złożyć w odpowiednim urzędzie, a które dotyczy zakończenia budowy.

- Potrzebna jest ostateczna decyzja właściwego organu, dotycząca budowy własnego domu jednorodzinnego, wystawiona na rzecz właściciela książeczki lub współmałżonka. Ten dokument można zastąpić innym – poświadczonym zgłoszeniem, przewidzianym w prawie budowalnym, dotyczącym budowy własnego domu jednorodzinnego. Zgłoszenie musi zostać złożone przez właściciela książeczki lub małżonka. Poza tym konieczny jest wypis z księgi wieczystej (może zostać wygenerowany elektronicznie z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych) lub z rejestru gruntów, potwierdzający, że właściciel książeczki lub małżonek ma prawo do gruntu lub prawo użytkowania wieczystego. No i trzeci konieczny dokument to dowód złożenia zawiadomienia właściwego organu o zakończeniu budowy.

Możliwe jest także skorzystanie ze środków z książeczki z premii już w momencie, kiedy dom dopiero powstaje. Takie prawo właściciel rachunku ma, jeśli zaawansowanie budowy przekracza poziom 20 proc. wartości kosztorysowej budynku. W tym przypadku trudno mówić o jednym terminie, bo właściciel ma czas na złożenie wniosku w całym pozostałym okresie budowy.

- Konieczne jest przedstawienie bankowi ostatecznej decyzji właściwego organu, wystawionej na rzecz właściciela książeczki lub małżonka, a dotyczącej budowy domu ewentualnie decyzja i dziennik budowy. Jest inna możliwość – trzeba przedstawić poświadczone zgłoszenie, wynikające z prawa budowlanego, dokonane przez właściciela książeczki lub małżonka, które to zgłoszenie dotyczy budowy domu jednorodzinnego. Do tego jeszcze konieczne będą wypis z księgi wieczystej gruntu (może zostać wygenerowany elektronicznie z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych) lub z rejestru gruntów, którego celem jest poświadczenie własności gruntu, a także zaświadczenie urzędowe lub oświadczenie wydane przez osobę z uprawnieniami budowlanymi (pod imienną pieczątką), które potwierdzi stopień zaawansowania budowy w stosunku do wartości kosztorysowej.

Jeśli właściciel książeczki nie rozpoczął budowy, lecz kupił nieukończony dom i zamierza dokończyć inwestycji, ewentualnie odziedziczył taką nieukończoną budowę, także ma prawo do skorzystania z książeczki mieszkaniowej. W tym wypadku również nie ma jednego terminu.

- Konieczne jest przedstawienie bankowi ostatecznej decyzji właściwego organu, wystawionej na rzecz właściciela książeczki lub małżonka, a dotyczącej budowy domu ewentualnie decyzja i dziennik budowy. Jest inna możliwość – trzeba przedstawić poświadczone zgłoszenie, wynikające z prawa budowlanego, dokonane przez właściciela książeczki lub małżonka, które to zgłoszenie dotyczy budowy domu jednorodzinnego. Do tego jeszcze konieczne będą zaświadczenie urzędowe lub oświadczenie wydane przez osobę z uprawnieniami budowlanymi (pod imienną pieczątką), które potwierdzi stopień zaawansowania budowy w stosunku do wartości kosztorysowej, a także akt notarialny kupna nieruchomości lub akt darowizny ewentualnie akt dziedziczenia. Jeśli budowa trwa dłużej niż 3 lata, konieczny będzie jeszcze dziennik budowy, z którego będzie wynikać, że budowa jest kontynuowana w odparciu o ważnej pozwolenie na budowę (czyli została rozpoczęta przed upływem 3 lat od wydania pozwolenia albo że nie została przerwana na okres dłuższy niż 3 lata).

Mieszkanie lub dom, powstałe w formule „ziemia za lokal”

Zazwyczaj kiedy deweloper kupuje grunt pod budowę, zapłatę przekazuje w formie pieniężnej. Ale stosowane są i takie rozwiązania, w ramach których zapłatę dla właściciela gruntu stanowi jeden czy kilka domów, powstałych na przekazanej ziemi, ewentualnie jedno czy kilka mieszkań w nowych budynku wielorodzinnym. Jeśli właściciel gruntu jest posiadaczem książeczki mieszkaniowej, może zawnioskować o jej likwidację.

Terminy i dokumenty

Przy transakcji, w ramach której w zamian za grunty pod budowę otrzymuje się nieruchomość czy nieruchomości, okres 90 dni liczy się od momentu zawarcia umowy, która ustanawia i przenosi odrębną własność nieruchomości na rzecz właściciela książeczki.

- Do wniosku o likwidację książeczki trzeba dołączyć akt notarialny, ustanawiający odrębną własność (współwłasność) nieruchomości i przenoszący własność (współwłasność) na rzecz właściciela książeczki. Dobrze byłoby, gdyby z aktu wynikało, że nieruchomość czy nieruchomości zostały zbudowane w wyniku umowy, w której nabywca gruntu zobowiązał się do wybudowania na rzecz właściciela książeczki domu czy lokalu mieszkalnego. Jeśli takiego zapisu nie ma, konieczne jest przedstawienie także takiej właśnie umowy zobowiązującej

Jeśli nabywca nieruchomości, powstałej w wyniku transakcji „mieszkanie za grunt” przegapił termin i nie złożył wniosku o likwidację książeczki w ciągu wymaganych 30 dni, ma jeszcze jedną szansę. Może taki wniosek złożyć w momencie uprawomocnienia się wpisu o własności w księdze wieczystej nabywanej nieruchomości.

- W tym wypadku do wniosku o likwidację książeczki trzeba dołączyć wypis z księgi wieczystej, potwierdzającej uzyskanie własności lub współwłasności domu lub mieszkania (może zostać wygenerowany elektronicznie z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych) oraz postanowienie sądu o stwierdzeniu prawomocności wpisu do księgi wieczystej. Konieczna będzie także umowa, w której nabywca gruntu zobowiązał się do wybudowania na rzecz właściciela książeczki lokalu mieszkalnego czy domu jednorodzinnego.

Przebudowa, nadbudowa czy adaptacja

Jednym ze sposobów na uzyskanie własnego mieszkania jest adaptacja pomieszczeń, które nie miały funkcji mieszkalnych. Przykładem może być zagospodarowywanie strychów czy choćby pralni. Stosowane są także nadbudowy na istniejących budynkach mieszkalnych, dzięki czemu powstają nowe mieszkania. Wreszcie wiele budynków da się tak przebudować, że zamiast warsztatów czy budynków gospodarczych powstają nieruchomości mieszkalne.

Każdy, kto decyduje się na takie rozwiązanie i ma książeczkę mieszkaniową, może sięgnąć po związane z nią pieniądze. Warunkiem jest, aby w efekcie takiej inwestycji powstał lokal, będący odrębną własnością.

Terminy i dokumenty

Bez względu na to, które rozwiązanie zostało w danym przypadku zastosowane – rozbudowa, przebudowa czy adaptacja – okres 90 dni, kiedy trzeba złożyć wniosek o likwidację książeczki, liczy się od momentu uprawomocnienia się wpisu o własności do księgi wieczystej.

- Do wniosku o likwidację książeczki trzeba będzie dołączyć ostateczną decyzję organu nadzorującego proces budowalny, w którym wyraża on zgodę na przebudowę, nadbudowę lub rozbudowę budynku mieszkalnego lub przekształcenie pomieszczeń niemieszkalnych na mieszkalne na rzecz właściciela książeczki lub małżonka. Można także przedstawić poświadczone zgłoszenie, wynikające z przepisów budowalnych, dotyczące przebudowy, nadbudowy lub rozbudowy budynku mieszkalnego lub przekształcenia pomieszczeń niemieszkalnych w mieszkalne. Zgłoszenia tego musi oczywiście dokonać właściciel książeczki lub małżonek. Oczywiście, niezbędne jest także przedstawienie wypisu z księgi wieczystej, który potwierdzi ustalenie odrębnej własności, a także postanowienia sądu o prawomocności wpisu.

W przypadku inwestycji w istniejący już budynek, którego celem jest jego adaptacja do celów mieszkalnych lub taka zmiana, dzięki której powstałby nowy lokal, możliwe jest wykorzystanie środków z książeczki już na etapie inwestycji. Czyli tak jak w przypadku samodzielnej budowy domu. Tyle że w przypadku przebudowy, rozbudowy czy adaptacji punktem granicznym jest przekroczenie poziomu 50 proc. wartości kosztorysowej. No i jak przy budowie, nie ma tutaj określonego terminu, od którego liczy się okres, w którym konieczna jest likwidacja książeczki.

- Do wniosku o likwidację książeczki trzeba będzie dołączyć ostateczną decyzję organu nadzorującego proces budowalny, w którym wyraża on zgodę na przebudowę, nadbudowę lub rozbudowę budynku mieszkalnego lub przekształcenie pomieszczeń niemieszkalnych na mieszkalne na rzecz właściciela książeczki lub małżonka. Można także przedstawić poświadczone zgłoszenie, wynikające z przepisów budowalnych, dotyczące przebudowy, nadbudowy lub rozbudowy budynku mieszkalnego lub przekształcenia pomieszczeń niemieszkalnych w mieszkalne. Zgłoszenia tego musi oczywiście dokonać właściciel książeczki lub małżonek. Konieczne jest także wypis z księgi wieczystej, potwierdzający własność lub współwłasność gruntu (może zostać wygenerowany elektronicznie z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Konieczne będzie także oświadczenie właściciela lub wszystkich współwłaścicieli nieruchomości o zamiarze ustanowienia odrębnej własności nowo powstającego lokalu. No i trzeba jeszcze przedstawić zaświadczenie nadzoru budowlanego ewentualnie oświadczenie osoby z uprawnieniami budowlanymi, potwierdzone imienną pieczątką, w którym potwierdzony zostanie stopień zaawansowania prowadzonej budowy. I tutaj także, jak w przypadku budowy domu, konieczny jest dziennik budowy, jeśli inwestycja trwa więcej niż 3 lata, aby udowodnić, że jest ona prowadzona i że pozwolenie na budowę się nie przedawniło.

 Także współpraca z TBS-ami daje prawo do premii

Użytkownikiem mieszkania – a z czasem i jego posiadaczem – można także zostać dzięki wykorzystaniu oferty towarzystw budownictwa mieszkaniowego. Trzeba jednak pamiętać, że do ubiegania się o lokal w TBS należy spełnić kilka warunków, choćby nie wolno mieć innego mieszkania, a dochód nie może przekraczać wyznaczonego limitu. Są dwa rozwiązania, stosowane przez TBS-y w umowach z przyszłymi użytkownikami mieszkania.

Jedno pozwala na partycypację przez przyszłego użytkownika w kosztach budowy. TBS po ustaleniu wysokości kosztów jednego metra ogłasza nabór na partycypację, w którym informuje m.in. o tym, jaki procent wartości mieszkania trzeba wpłacić. Po wpłaceniu kwoty partycypacji konieczne jest jeszcze wpłacenie kwoty kaucji, zabezpieczającej przed niepłaceniem przez najemcę czynszu.

Drugie rozwiązanie, stosowane przez TBS-y, dotyczy już wyłącznie najmu. Zwykle jest ono używane, jeśli udziałowcem TBS jest gmina i wskazuje ona najemców. Wtedy nie jest konieczne wpłacanie kwoty partycypacji. Jedyną opłatą jest kaucja.

Jeśli posiadacz książeczki mieszkaniowej stanie się stroną umowy w sprawie partycypacji lub zdecyduje się na wpłatę kaucji, również zyskuje prawo do otrzymania premii gwarancyjnej.

Terminy i dokumenty

Podpisanie wniosku o partycypację w kosztach budowy lokalu mieszkalnego, stawianego przez TBS, daje prawo do złożenia wniosku o wypłatę premii gwarancyjnej, jeśli tylko kwota partycypacji jest nie niższa niż 10 proc. kosztów budowy danego lokalu mieszkalnego. Na złożeniu wniosku o wypłatę premii gwarancyjnej jest 90 dni. Okres ten liczony jest od momentu dokonania wpłaty kwoty partycypacji.

- Do wniosku trzeba dołączyć  umowę w sprawie partycypacji w kosztach budowy lokalu mieszkalnego oraz zaświadczenie z TBS, potwierdzające przyjęcie kwoty partycypacji ze wskazaniem jej wysokości, daty wpłaty oraz wysokości szacunkowych czy też ostatecznych kosztów budowy mieszkania. W tym zaświadczeniu powinien znaleźć się numer rachunku bankowego TBS. Dodatkowo wymagane jest upoważnienie, w którym TBS zobowiązuje się do zwrotu kwoty premii gwarancyjnej, jeśli posiadacz książeczki zrezygnuje i wycofa wpłacone pieniądze.

Jeśli ktoś nie ma dostatecznie dużo środków, aby wpłacić całą kwotę partycypacji, może wykorzystać do tego celu premię gwarancyjną. Wystarczy, że uda mu się zgromadzić i wpłacić kwotę, która będzie co najmniej równa 50 proc. wymaganej przez TBS wartości. W tym przypadku nie ma jednego terminu, w którym posiadacz musi złożyć wniosek do banku.

- Do wniosku należy dołączyć umowę w sprawie partycypacji w kosztach budowy lokalu mieszkalnego a także zaświadczenie, w którym TBS potwierdzi dotychczasowe wpłaty na partycypację, poda ich wysokość i potwierdzi, że kwota łączna jest co najmniej równa 50 proc. wymaganej sumy, poinformuje o całościowych kosztach budowy mieszkania i poda swój numer rachunku, na których premię trzeba płacić. Wreszcie konieczne jest upoważnienie, w którym TBS zgadza się na zwrot przekazanej premii, jeśli właściciel książeczki zrezygnuje i wypłaci wcześniej wpłacone kwoty.

Posiadacze książeczek, których nie stać na partycypację w kosztach budowy mieszkania i którym decyzją gminy przyznano prawo najmu w lokalu komunalnym w budynku postawionym przez TBS, także mają prawo do skorzystania z premii gwarancyjnej. Tutaj warunkiem jest wpłacenie kaucji zabezpieczającej pokrycie należności z tytułu najmu mieszkania. Z tym, że wysokość tej kaucji musi przekraczać 3 proc. sumy odtworzeniowej tego lokalu. Na wniosek jest 90 dni, liczone od momentu wpłaty kaucji. Jeśli najemca wpłaca kaucję w ratach, to okres 90 dni liczony jest od momentu wpłaty raty, po której wartość przelanej kwoty przekracza 3 proc. wartości odtworzeniowej.

Książeczka może pomóc z kredytem

Spora część lokali mieszkalnych w Polsce jest kupowana lub budowana dzięki kredytom mieszkaniowym. Pieniądze z premii gwarancyjnej mogą sprawić, że pożyczona kwota będzie nieco niższa niż ta, która jest konieczna do zakupu mieszkania czy domu, budowy domu ewentualnie przebudowy lub adaptacji już istniejącego budynku, dzięki czemu powstanie nowy lokal lub dom. W tym przypadku właściciel książeczki ma 90 dni na złożenie wniosku o wypłatę premii gwarancyjnej. Ten termin liczony jest od momentu, w którym została zawarta umowa kredytu mieszkaniowego lub od momentu, w którym został zawarty do niej aneks. Aneks może być potrzeby, jeśli w pierwotnej treści umowy nie wspomina się o przelaniu na konto banku a potem – dalej – na rachunek inwestora czy sprzedawcy nieruchomości premii gwarancyjnej.

- Do wniosku konieczne jest dołączenie umowy kredytowej. Z tym, że umowa musi zawierać określone elementy. Przede wszystkim z jej treści musi wynikać, że finansowanie jest udzielone na budowę lub zakup mieszkania czy domu (od dewelopera, osoby fizycznej czy spółdzielni), na budowę własnego domu wreszcie na przebudowę, nadbudową lub adaptację, w wyniku której ma powstać lokal mieszkalny o odrębnej własności. Musi znaleźć się w niej rachunek instytucji, która kredytu udziela, na który zostanie przelana premia gwarancyjna. Kolejne zapisy muszą przewidywać, że udzielająca kredytu instytucja przeleje otrzymaną premię gwarancyjną na rachunek inwestora budującego dom czy mieszkanie, na rachunek jego sprzedawcy czy wreszcie na rachunek posiadacza książeczki, budującego dom samodzielnie, wraz z kolejnymi ratami ewentualnie całym kredytem, jeśli tak przewiduje umowa. Dobrze jest, aby w umowie było jednoznacznie zapisany nie tylko cel inwestycji, ale także to, w jakiej formie realizowana jest czynność (własność, współwłasność, itp.), konieczne będą dodatkowe dokumenty – notarialny akt kupna, umowę przedwstępną czy zobowiązującą, w której zostanie jednoznacznie stwierdzone, że cel kredytu jest zgodny z tym, na który może zostać wypłacona premia gwarancyjna.

Książeczkę mieszkaniową można zlikwidować i uzyskać wynikającą z niej premię gwarancyjną, jeśli posiadacz książeczki spłacił całkowicie kredyt obciążający posiadaną nieruchomość w spółdzielni mieszkaniowej. Datą, od której należy liczyć okres 90 dni na złożenie wniosku o wypłatę premii jest moment dokonania całkowitej spłaty.

- W tym wypadku wystarczy jedynie zaświadczenie ze spółdzielni mieszkaniowej, potwierdzające dokonanie całkowitej spłaty kredytu obciążającego lokal należący do właściciela książeczki.

Mały remont może nie wystarczyć

Wiele osób, które nadal ma książeczki, jednocześnie posiada już mieszkania czy domu i nie zamierza kupować nowych. Oni także mogą uzyskać premię gwarancyjną, choć – niestety – lista możliwości jest dość skąpa. Konieczne jest bowiem przeprowadzenie wymiany okien w mieszkaniu lub domu, wymiana instalacji gazowej albo elektrycznej. Wreszcie do premii upoważnia także wpłata na fundusz remontowy wspólnoty mieszkaniowej lub spółdzielni. Ale tutaj też są obostrzenia.

Dokumenty i terminy

Jeśli właściciel książeczki dokonuje wymiany okien, na złożenie wniosku ma 90 dni. Ten okres liczy się albo od dnia wystawienia faktury za wymianę okien, albo od momentu wystawienia ostatniej faktury za zakup materiału potrzebnego do wymiany okien. Uwaga – można wymienić wyłącznie okna w budynku mieszkalnym, jeśli inwestycja zakłada także wymianę okien o charakterze gospodarczym, to najlepiej będzie, jeśli rozliczenia zostaną rozdzielone.

- Podstawowym dokumentem lub dokumentami, które trzeba dołączyć do wniosku, jest faktura za wykonanie wymiany okien, także z ich zakupem, ewentualnie faktury potwierdzające zakup okien i oddzielnie wymianę lub też sam zakup. W fakturze musi zostać wyszczególniona liczba okien i musi być ona wystawiona na posiadacza książeczki lub małżonka. Do tego jeszcze dochodzi wypis z księgi wieczystej (może zostać wygenerowany elektronicznie z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych), potwierdzający prawo własności do nieruchomości albo zaświadczenie ze spółdzielni mieszkaniowej, które potwierdzi prawo lokatorskie albo własnościowe do nieruchomości.

Jeśli posiadacz książeczki mieszkaniowej zdecydował się na wymianę instalacji elektrycznej lub gazowej, termin złożenia wniosku o wypłatę premii to 90 dni. Ten okres liczy się od momentu wystawienia protokołu sprawdzenia odbiorczego.

- Do wniosku należy dołączyć fakturę VAT lub inny dokument, potwierdzając zakup usługi wymiany instalacji ewentualnie zakupu materiałów koniecznych do wymiany instalacji. Do tego konieczny jest protokół sprawdzenia odbiorczego, potwierdzający wymianę instalacji. Protokół musi być podpisany przez osobę posiadającą odpowiednie kwalifikacje, co powinno zostać poświadczone przez kopię świadectwa kwalifikacyjnego danej osoby. Poza tym konieczny jest wypis z księgi wieczystej (w tym także wygenerowany elektronicznie z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych) lub z rejestru gruntów, potwierdzających własność nieruchomości, albo zaświadczenie ze spółdzielni mieszkaniowej, potwierdzającej lokatorskie czy własnościowe prawo do nieruchomości.

Premię gwarancyjną przypadającą na książeczkę można także otrzymać przy wpłacie na fundusz remontowy wspólnoty mieszkaniowej lub spółdzielni. Bierze się pod uwagę sumy wpłacone przez 12 miesięcy. Ale warunkiem wystąpienia o likwidację książeczki przy wpłacie na fundusz remontowy jest, aby wydatki spółdzielni czy wspólnoty mieszkaniowej na remont części wspólnej w budynku, w którym znajduje się lokal należący do posiadacza książeczki, za poprzednie 24 miesiące były równe tej wpłacie. Jeśli więc spółdzielnia mieszkaniowa czy wspólnota przez poprzednie 2 lata na remonty w danym budynku wydały mniej, premia nie przysługuje. Okres 90 dni na złożenie wniosku o wypłatę premii liczy się od momentu wystawienia przez spółdzielnię mieszkaniową czy wspólnotę zaświadczenia o dokonaniu przelewu na fundusz remontowy.

- Konieczne dokumenty to zaświadczenie od wspólnoty mieszkaniowej lub spółdzielni, potwierdzające dokonanie wpłat na fundusz remontowy. W zaświadczeniu powinna być informacja o ich wysokości za okres minionych 12 miesięcy oraz o tym, jakie kwoty zostały wydane na remont części wspólnej w danym budynku przez poprzednie 24 miesiące. Do tego – standardowo – wypis z księgi wieczystej (w tym wygenerowany elektronicznie z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych), potwierdzający prawo do lokalu (jeśli mieszkanie stanowi odrębną własność) lub zaświadczenie ze spółdzielni, potwierdzające prawo lokatorskie lub własnościowe do nieruchomości.

Katalog inwestycji, które pozwalają na uzyskanie premii gwarancyjnej przypadającej na książeczkę mieszkaniową, co jakiś czas jest poszerzany. Warto wiec sprawdzać, czy nie pojawiło się jakieś nowe rozwiązanie.

Artykuły, które mogą Cię zainteresować