Pasieka w mieście na dachu bloku lub u sąsiada. Dozwolona czy nie?

Jakie regulacje obejmują kwestie związane z usytuowaniem pasieki? Co zrobić jeśli na dachu nieruchomości sąsiad chce wybudować pasiekę? Czy inny właściciel może nie wyrazić na to zgody?


O czym przeczytasz?

Postawienie pasieki – kwestie podstawowe

W obecnym porządku prawnym nie istnieją żadne ogólne reguły dotyczące miejsc tworzenia pasiek w miastach. Kwestia ta ustalana jest dla każdego miasta z osobna, a za lokalizację pasiek odpowiedzialna jest rada gminy lub miasta, która podejmuje uchwałę w sprawie Regulaminu utrzymania czystości i porządku w gminie.

Ogólną zasadą jest to, że każda pasieka powinna być zabezpieczona przed dostępem osób postronnych (ogrodzona) a pszczoły nie powinny stanowić nadmiernej uciążliwości dla mieszkańców, pracowników, czy klientów. Ponadto pasieki na dachach budynków powinny być posadowione na terenach zabezpieczonych i niedostępnych dla osób postronnych.

Ponadto państwo nie nakłada na właścicieli pasiek obowiązku członkostwa w Związku Pszczelarskim, ani posiadania dyplomu tytułu zawodowego pszczelarza.

Pasieka powinna być jednak zgłoszona w Powiatowym Inspektoracie Weterynarii – właściwym dla stacjonowania pasieki. Co istotne, właściciel pasieki powinien posiadać wykupione ubezpieczenie OC.

Regulamin utrzymania czystości i porządku na terenie gminy

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich, pszczoły miodne (Apis mellifera) zaliczane są do kategorii zwierząt gospodarskich.

Z uwagi na powyższe, pszczoły podlegają pod szereg regulacji, podobnie jak ma to miejsce w przypadku innych zwierząt utrzymywanych w gospodarstwach rolnych (np. drób, świnie, owce, kury).

Na mocy art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, każda gmina zobowiązana jest do uchwalenia regulaminu utrzymania czystości i porządku na swoim obszarze, w którym także należy uwzględnić regulacje dotyczące utrzymywania zwierząt gospodarskich.

Szczegółowy przepis znajduje się w art. 4. ust. 2. pkt. 7. ww. ustawy. Przepis ten wskazuje, że regulamin określa szczegółowe zasady utrzymania czystości i porządku na terenie gminy dotyczące wymagań utrzymywania zwierząt gospodarskich na terenach wyłączonych z produkcji rolniczej, w tym także zakazu ich utrzymywania na określonych obszarach lub w poszczególnych nieruchomościach.

Regulamin utrzymania czystości i porządku na terenie gminy ma charakter aktu prawa miejscowego, a w konsekwencji w każdej gminie zakres regulacji w nim zawartych może być różny, w tym także zasad zachowania ostrożności czy zachowania takich warunków, by zwierzęta gospodarskie nie stanowiły uciążliwości dla otoczenia.

Uwzględniając powyższe, należy zatem wskazać, że rozważaniu postawienia pasieki w mieście, należy w pierwszej kolejności zapoznać się z daną miejscową uchwałą w sprawie regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie gminy.

Dla przykładu, regulamin utrzymania czystości i porządku na terenie m. st. Warszawy stanowiącym załącznik do uchwały nr LXI/1631/2018 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 8 lutego 2018 r. (zmienionej uchwałą nr XXXII/977/2020 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 2 lipca 2020 r.), określono następujące wymagania dotyczące utrzymywania pszczół na terenach wyłączonych z produkcji rolniczej:

  • usytuowania uli w miejscach uniemożliwiających przypadkowe wejście osób postronnych oraz oznakowania tych miejsc tablicami z napisem „Uwaga – pszczoły! Osobom nieupoważnionym wstęp zabroniony";
  • usytuowania uli w odległości co najmniej 10 m od granicy nieruchomości i drogi publicznej, z tym że odległość ta może być zmniejszona za zgodą właściciela lub użytkownika nieruchomości sąsiedniej;
  • w przypadku usytuowania uli na dachach budynków, zachowania odległości co najmniej 10 m od otworów okiennych znajdujących się na poziomie i powyżej poziomu posadowienia uli;
  • utrzymywania pszczół charakteryzujących się obniżoną agresywnością wobec otoczenia (łagodnych) i niską rojliwością.

Ponadto ww. regulamin wskazuje, że utrzymywanie zwierząt gospodarskich nie może powodować zagrożenia sanitarnego.

Prawo sąsiedzkie

W związku z brakiem jednolitych, ustawowych regulacji prawnych, które jasno i konkretnie kształtowałoby zasady określające  jakich należy przestrzegać przy zakładaniu pasieki, zastosowanie znajdują przepisy tzw. prawa sąsiedzkiego zawartego w Kodeksie cywilnym. Regulacje kodeksowe są ponadto uzupełniane o treść orzeczeń sądów, które kształtują reguły postępowania w tym zakresie.

Zgodnie z treścią art. 140 KC, w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą. Z powyższej regulacji można wyodrębnić zasadę wskazującą, że każdy właściciel nieruchomości ma prawo użytkować przedmiot swojej własności, czyli też może umiejscowić na posiadanym terenie pasiekę.

Właściciel nie posiada całkowitej władzy nad rzeczą, gdyż granice jego prawa własności określają zasady współżycia społecznego i społeczno-gospodarcze przeznaczenie owego prawa.

Z kolei treść art. 144 KC wprowadza zasadę ograniczającą możliwości wykonywania prawa własności przez właściciela nieruchomości. Zgodnie bowiem z treścią ww. artykułu, właściciel nie może przeprowadzać działań, które ponad przeciętną miarę wpływałyby niekorzystnie na użytkowanie sąsiednich nieruchomości.

Na podstawie tego samego artykułu posiadający sąsiednią nieruchomość ma prawo żądać zaniechania takiego działania oraz przywrócenia stanu nieprzekraczającego przeciętnej miary. W przypadkach ewidentnego przeszkadzania pszczół w użytkowaniu nieruchomości sąsiednich, ich właściciele mogą wystąpić na drogę postępowania sądowego powołując się na treść art. 222 § 2 KC.

Zgodnie z brzmieniem powyższego artykułu, przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń. Występując przeciwko właścicielowi pasieki z powyższym roszczeniem, właściciel nieruchomości może żądać zaprzestania naruszeń na przykład poprzez zmienienie lokalizacji pasieki lub przywrócenie stanu niekolidującego z obowiązującymi przepisami prawa.

Dokonując analizy powyższych regulacji, istotną kwestią jest ustalenie zawartego w treści art. 144 KC pojęcia „przeciętnej miary”. Posłużenie się tym określeniem przez ustawodawcę miało przede wszystkim na celu zwiększenie swobody sądu w orzekaniu, czy dane działanie mieści się w granicach przeciętnej miary, czy też nie.

Definicję określenia „przeciętnej miary” ustala się w oparciu o orzecznictwo. Tak na przykład Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 listopada 1985 r. (sygn. akt: II CR 149/85) wskazał, że ocena "przeciętnej miary" w rozumieniu art. 144 KC musi być dokonana na podstawie obiektywnych warunków panujących w środowisku osób zamieszkujących na danym terenie, a nie na podstawie subiektywnych odczuć osób, których przestrzeń w miejscu zamieszkiwania w następstwie realizacji dalszych inwestycji (budowania dalszego budynku mieszkalnego) uległaby ograniczeniu.

Ponadto Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 grudnia 1979 r. (sygn. akt: III CRN 249/79) orzekł, iż jest możliwe zakłócanie przez pasiekę użytkowania sąsiednich nieruchomości. Oceniając przekroczenie „przeciętnej miary” zakłócenia trzeba uwzględnić sposoby korzystania z obydwu sąsiadujących ze sobą nieruchomości.

Na marginesie można jedynie wskazać, że z tytułu szkód powodowanych przez pszczoły (użądleń) właściciel sąsiedniej nieruchomości może domagać się od sąsiada odszkodowania na podstawie art. 415 KC Artykuł ten przewiduje, że kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia (odpowiedzialność na zasadzie winy ex delicto).

Pasieka w części wspólnej nieruchomości – zgoda właścicieli

Zgodnie z definicją „nieruchomości wspólnej” zawartej w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali, nieruchomość wspólną stanowi grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali. W konsekwencji, obok takich elementów jak grunt, fundamenty czy klatka schodowa, do części wspólnych nieruchomości zalicza się także dach. 

Więcej na temat współwłasności na przykładnie nieruchomości przeczytasz tutaj.

W większości przypadków zarząd nad częściami wspólnymi nieruchomości sprawowany jest przez wspólnotę mieszkaniową, którą zgodnie z definicją zawartą w treści art. 6 ustawy o własności lokali, stanowi ogół właścicieli, których lokale wchodzą w skład określonej nieruchomości. Ponadto zarząd nieruchomością wspólną może być także sprawowany przez powołanego do tego zarządcę.

W tym miejscu warto zaznaczyć, że o ile czynności zwykłego zarządu podejmowane są przez zarząd samodzielnie, tak decyzje w przedmiocie dokonywania czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu wymagają podjęcia uchwały właścicieli lokali. Zgodnie z treścią art. 22 ust. 3 ustawy o własności lokali, do czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu zalicza się m.in. zmianę przeznaczenia części nieruchomości wspólnej, udzielenie zgody na nadbudowę, bądź przebudowę nieruchomości wspólnej lub dokonanie podziału nieruchomości wspólnej.

W sytuacji, gdy właściciel mieszkania decyduje się na zabudowanie części wspólnej nieruchomości poprzez postawienie na dachu pasieki, musi on w pierwszej kolejności uzyskać zgodę wspólnoty mieszkaniowej (tj. ogół właścicieli).

Brak zgody na pasiekę jednego z członków wspólnoty – co zrobić?

Jeśli wspólnota mieszkaniowa podjęła niekorzystną dla właściciela uchwałę w sprawie dokonania czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu, przysługuje mu prawo do zaskarżenia uchwały do sądu. Warto jednak pamiętać, że ustawodawca kształtując ww. uprawienie wskazał cztery przypadki w których takie zaskarżenie jest możliwe. Przypadki te dotyczą sytuacji w których uchwała wspólnoty mieszkaniowej jest:

  • niezgodna z przepisami prawa,
  • niezgodna z umową właścicieli lokali,
  • narusza zasady prawidłowego zarządzania nieruchomością wspólną, bądź
  • w inny sposób narusza interesy właściciela lokalu.

Właściciel lokalu może skorzystać z przysługującego mu uprawnienia do złożenia pozwu o uchylenie uchwały wspólnoty mieszkaniowej w terminie 6 tygodni od dnia podjęcia uchwały na zebraniu ogółu właścicieli lokali albo od dnia powiadomienia wytaczającego powództwo o treści uchwały podjętej w trybie indywidualnego zbierania głosów.

Więcej o ragulowaniu życia wspólnoty i prawach mieszkańców związnych z takimi regulacjami przeczytasz tutaj.

Artykuły, które mogą Cię zainteresować