Pełnomocnik czyli kto? Czym się różni pełnomocnictwo od upoważnienia? Ta praktyczna wiedza przydaje się w życiu.

Dokonywanie czynności prawnych w cudzym imieniu to często spotykana praktyka. Nierzadko to jedyna możliwość załatwienia sprawy. Kto może nas reprezentować, w jakich sprawach i w jakim czasie?


O czym przeczytasz?

Kto to jest pełnomocnik?

Ujmując rzecz najbardziej obrazowo, pełnomocnik to inaczej nasz, czyli tzw. mocodawców, przedstawiciel lub reprezentant w kontakcie z podmiotami trzecimi, który wyraża naszą wolę składając stosowne oświadczenia. Co ważne, to osoba powołana z wyboru, zatem zwykle mamy wpływ na to kto, i w jakim zakresie ma nas reprezentować. Bardzo istotną cechą relacji mocodawca – pełnomocnik jest zaufanie, ponieważ konsekwencje działania pełnomocnika mogą być bardzo poważne.

Pełnomocnikiem może być osoba, która posiada co najmniej ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego można:

  • nie mieć zdolności do czynności prawnych;
  • mieć ograniczoną zdolność do czynności prawnych;
  • mieć pełną zdolność do czynności prawnych.

Pełną zdolność do czynności prawnych mają ludzie, którzy osiągnęli pełnoletniość. Osoby takie mogą ustanawiać swoich pełnomocników jak również być pełnomocnikami innych osób.

Zdolności do czynności prawnych nie posiadają osoby do 13 roku życia. Osoby takie nie mogą być pełnomocnikiem ani ustanowić nikogo pełnomocnikiem dla siebie. Ograniczoną zdolność do czynności prawnych posiadają osoby między 13 rokiem życia a osiągnięciem pełnoletniości, co oznacza, że takie osoby mogą być pełnomocnikami.

Pełnomocnictwo – aspekty prawne

Zgodnie z art. 96 KC umocowanie do działania w cudzym imieniu może opierać się na ustawie (wówczas mamy przedstawicielstwo ustawowe) albo na oświadczeniu reprezentowanego, czyli pełnomocnictwie.

Pełnomocnictwo jest jednostronnym upoważnieniem osoby trzeciej do wykonywania określonych czynności za osobę udzielającą pełnomocnictwa.

Wszelkie decyzje podjęte przez pełnomocnika mają taką samą moc prawną (są wiążące), jak osoby, która udzieliła pełnomocnictwa.

Zakres umocowania pełnomocnika powinien zostać wcześniej ustalony, jest to tzw. pełnomocnictwo z upoważnienia. Natomiast z pełnomocnictwem z mocy prawa mamy do czynienia w sytuacji reprezentowania małoletniego dziecka przez rodziców. Są oni pełnomocnikami swojego pupila do momentu ukończenia przez niego 18. roku życia. Jeśli sąd ubezwłasnowolni dziecko, wówczas to zwykle rodzice reprezentują swoje dziecko.

Pełnomocnictwo a upoważnienie

W pierwszym odczuciu ciężko znaleźć różnicę pomiędzy upoważnieniem a pełnomocnictwem. Wszystko stanie się jasne, jeśli przyjmiemy pewną zasadę w ocenie tego, do czego osoba pełnomocnika jest upoważniona. Jeśli jest to jedynie dokonanie określonych czynności powierzonych jej przez mocodawcę, ale bez prawa do wyrażania jego woli, to jest to jedynie upoważnienie.

Jeśli pełnomocnik może zawrzeć umowę w imieniu innej osoby to działa na podstawie pełnomocnictwa. Jeśli jednak  osoba upoważniona może jedynie złożyć lub odebrać dokumenty w imieniu innej osoby mówimy o upoważnieniu.

W praktyce, jeśli pojawia się potrzeba załatwienia jakichś nieskomplikowanych formalności jak np. odbioru zaświadczenia z urzędu, listu poleconego, złożenia oferty – użyjemy upoważnienia. Natomiast w razie przekazania na kogoś naprawdę dużego uprawnienia, czyli działania w naszym imieniu, będzie to pełnomocnictwo.  Ma ono zdecydowanie większy ciężar odpowiedzialności prawnej

Jakie typy pełnomocników można wyróżnić?

Jak już wspomniałem, pełnomocnikiem można mianować zasadniczo każdego, kogo darzymy zaufanie, a ma skończone 13 lat. Najbezpieczniej będzie oczywiście powołać na pełnomocnika osobę pełnoletnią oraz posiadającą pełną zdolność do wykonywania czynności prawnych. Wybór konkretnej osoby zależy jednak od tego, w jakich sprawach ma ona nas reprezentować.

Można wyszczególnić trzy typy pełnomocników, biorąc pod uwagę rodzaj spraw, będą to:

  • Pełnomocnik w sprawach administracyjnych – tu mamy dowolność w wyznaczaniu pełnomocnika, który może reprezentować mocodawcę we wszelkich kontaktach z urzędami;
  • Pełnomocnik w sprawach cywilnych – w tym przypadku funkcję pełnomocnika może pełnić członek najbliższej rodziny, adwokat lub radca prawny, ewentualnie ktoś, kto z urzędu zajmuje się reprezentowaniem obywateli;
  • Pełnomocnik w sprawach karnych - w tym przypadku również funkcję pełnomocnika może pełnić członek najbliższej rodziny, adwokat lub radca prawnym.

Rodzaje pełnomocnictw

Kodeks cywilny reguluje sprawę rodzajów pełnomocnictw, jakich można udzielić swojemu reprezentantowi. To tak naprawdę najważniejsza kwesta, ponieważ od zakresu pełnomocnictwa zależy, czy wskazana osoba rzeczywiście będzie mogła wyrazić wolę mocodawcy w konkretnej sprawie. Znane są cztery rodzaje pełnomocnictw:

  • Pełnomocnictwo ogólne – zgodnie z nazwą, to pełnomocnictwo do wykonywania ogólnych czynności za mocodawcę wchodzących w skład tzw. zwykłego zarządu. Jako przykład można wskazać udzielenie pełnomocnictwa do składania różnych dokumentów czy reprezentowania mocodawcy przed wszelkimi organami, w zależności od potrzeby. W praktyce często spotykane, gdy potrzeba zarządzać majątkiem podczas dłuższej nieobecności mocodawcy.
  • Pełnomocnictwo rodzajowe – udziela się go wtedy, gdy chcemy upoważnić pełnomocnika do cyklicznego wykonywania jakichś czynności wykraczających poza standardowy zarząd. Może tu być umocowanie konkretnej osoby do czynności danego rodzaju.
  • Pełnomocnictwo szczególne – tutaj mamy już do czynienia z bardzo precyzyjnym określeniem kompetencji pełnomocnika. W ramach pełnomocnictwa szczególnego można upoważnić pełnomocnika do wykonania ściśle wskazanej czynności, np. zawarcia konkretnej umowy o danych parametrach. Pełnomocnictwo nie wiąże natomiast w żadnej innej niż wskazana sytuacji. Ważne jest przy tym to, że pełnomocnictwo szczególne musi zostać udzielone w takiej samej formie, w jakiej pełnomocnik będzie realizować wolę mocodawcy. Zatem jeśli pełnomocnik został umocowany do zawarcia umowy potwierdzonej aktem notarialnym, samo pełnomocnictwo również musi być potwierdzone notarialnie.
  • Pełnomocnictwo procesowe – w tym przypadku mocodawca upoważnia pełnomocnika do reprezentowania go podczas czynności sądowych. Pełnomocnik będzie więc mógł stawić się w sądzie po odebraniu wezwania, nawet zamiast samego mocodawcy.

Jak skutecznie ustanowić pełnomocnika?

Z daleko posuniętej ostrożności pełnomocnictwa należy udzielić pisemnie. W dokumencie należy wskazać zarówno rodzaj pełnomocnictwa, jak i osobę, której jest ono udzielane, będzie mieć moc prawną. Im bardziej szczegółowo określimy zakres umocowania pełnomocnika, tym mniej będzie wątpliwości dla innych osób mających z nim do czynienia.

Niezbędne elementy, jakie musi zawierać pełnomocnictwo, to:

  • Datę i miejsce sporządzenia dokumentu;
  • Dane pełnomocnika oraz mocodawcy, czyli: imiona, nazwiska, numery PESEL, serie i numery dowodów osobistych, adresy zamieszkania, opcjonalnie numery telefonów i adresy e-mail;
  • Rodzaj pełnomocnictwa – ogólne, rodzajowe (zakres kompetencji), szczegółowe (dokładny zakres kompetencji) czy procesowe;
  • Okres obowiązywania pełnomocnictwa;
  • Własnoręczny podpis mocodawcy.

Czy i kiedy można odwołać pełnomocnictwo?

Zgodnie z art. 101 KC pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane, chyba że mocodawca zrzekł się odwołania pełnomocnictwa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.

Skoro decydując o udzieleniu pełnomocnictwa konkretnej osobie, mocodawca kieruje się przede wszystkim zaufaniem do niej i przekonaniem, że jest ona w stanie należycie dbać o jego interesy, mocodawca ma możliwość doprowadzenia do wygaśnięcia umocowania danej osoby, gdy zaufanie to utraci.

Odwołanie pełnomocnictwa jest jednostronną czynnością prawną. Dokonując jej, mocodawca składa oświadczenie woli, dla którego ustawa nie wymaga formy szczególnej (art. 60 KC). Stwierdzenie to jest aktualne także wówczas, gdy dochowania formy szczególnej wymaga udzielenie odwoływanego pełnomocnictwa (wyrok Sądu Najwyższego z 4.11.1998 r., II CKN 866/97).

Adresatem oświadczenia woli o odwołaniu pełnomocnictwa może być zarówno sam pełnomocnik, jak i osoba trzecia, z którą pełnomocnik miał dokonać czynności prawnej. Umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika, chyba że w samym pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono.

W momencie wygaśnięcia pełnomocnictwa, pełnomocnik traci wszelkie prawo do reprezentowania mocodawcy, a ważne przy tym, że powinien mu również fizycznie zwrócić dokument pełnomocnictwa.

Działanie bez umocowania

Jeżeli zawierający umowę jako pełnomocnik nie ma umocowania albo przekroczy jego zakres, ważność umowy zależy od jej potwierdzenia przez osobę, w której imieniu umowa została zawarta. Druga strona może wyznaczyć osobie, w której imieniu umowa została zawarta, odpowiedni termin do potwierdzenia umowy.

Uwaga! W braku potwierdzenia ten, kto zawarł umowę w cudzym imieniu nie mając umocowanie, obowiązany jest do zwrotu tego, co otrzymał od drugiej strony w wykonaniu umowy, oraz do naprawienia szkody, którą druga strona poniosła przez to, że zawarła umowę nie wiedząc o braku umocowania lub o przekroczeniu jego zakresu.

Jednostronna czynność prawna dokonana w cudzym imieniu bez umocowania lub z przekroczeniem jego zakresu jest nieważna.

Jeżeli pełnomocnik po wygaśnięciu umocowania dokona w imieniu mocodawcy czynności prawnej w granicach pierwotnego umocowania, czynność prawna jest ważna, chyba że druga strona o wygaśnięciu umocowania wiedziała lub z łatwością mogła się dowiedzieć.

Artykuły, które mogą Cię zainteresować