W domach z kartonu. Zupagrafika odkrywa uroki wielkiej płyty

Doceniają to, co przez lata stało się dla nas niewidzialne – powojenne modernistyczne i brutalistyczne budowle. Miały być spełnieniem snów minionej epoki. Czy bloki z wielkiej płyty to wielkie dzieła architektury? Na pewno mamy do nich sentyment.

Zupagrafika to polsko-hiszpańskie niezależne wydawnictwo i studio graficzne z siedzibą w Poznaniu. Powstało w 2012 roku. Założyli je Martyna Sobecka i pochodzący z Hiszpanii grafik David Navarro, który przyjechał do Polski zafascynowany polską szkołą plakatu i postanowił zostać. Duet ma na swoim koncie projekty książek, plakatów i identyfikacji graficznych. Największą popularność przyniosły im jednak serie papierowych miniatur budynków do samodzielnego składania. Ich działalność jest hołdem oddawanym powojennej modernistycznej architekturze, a także fotografii oraz polskiemu wzornictwu. Martyna i David tworzą, ilustrują oraz wydają, cieszące się międzynarodowym uznaniem książki oraz interaktywne papierowe obiekty przedstawiające najciekawsze przykłady brutalizmu i modernizmu, głównie byłego Bloku Wschodniego, ale także zachodniej Europy.

Zupagrafika Eastern Blocks, Concrete Siberia

Betonowa Syberia i brutalne piękno wielkiej płyty 

 Najnowszą publikacją studia Zupagrafika jest wydany w 2020 roku album Concrete Siberia, czyli fotograficzny przekrój przez radziecką architekturę jednego z najbardziej tajemniczych, niezbadanych i rozległych zakątków świata, od Uralu po koło podbiegunowe. Album odkrywa modernistyczne osiedla wzniesione na obrzeżach metropolii dalekiej północy, industrialne monomiasta, kosmiczne bryły radzieckich cyrków, betonowe gmachy teatrów oraz wszechobecne bloki z wielkiej płyty, wzniesione na wiecznej zmarzlinie Syberii. Concrete Siberia to ponad 100. doskonałych zdjęć rosyjskiego fotografa, Alexandra Veryovkina, przedstawiających jak to ujmują wydawcy: „trudne piękno i rozmach powojennej modernistycznej architektury Nowosybirska, Omska, Krasnojarska, Norylska, Irkucka i Jakucka, oraz codzienne życie ich mieszkańców”. Książka zawiera prolog autorstwa krytyka architektury, Konstantina Budarina, mapy oraz krótkie eseje opisujące historie dzielnic mieszkaniowych sfotografowanych miast.

Osiedle bloków w syberyjskim śniegu

W Eastern Blocks - drugim albumie fotograficznym Zupagrafika z tej samej serii odnajdziemy także bliższe nam okolice. Znajdziemy w nim warszawskie osiedla, m.in. osiedle Za Żelazną Bramą czy Targówek Mieszkaniowy, a także inne „betonowe przedmieścia” byłego bloku wschodniego: Moskwy, Berlina, Warszawy, Budapesztu, Kijowa oraz Sankt Petersburga. Na zdjęciach sportretowano prawdziwe architektoniczne unikaty, takie jak, radzieckie latające spodki, domy na kurzych łapkach, czy monolity w kształcie młotka.

Eastern Blocks Zupagrafika. Berlińskie bloki

Mała wielka płyta. Zbuduj sobie mini miasto 

Do polubienia modernistycznej i brutalistycznej architektury Zupagrafika zachęca nas także w inny sposób, który pokazuje, że do swojej fascynacji duet projektantów podchodzi z dystansem i poczuciem humoru. Popularne kolekcje ilustrowanych wycinanek umożliwiają wycięcie i samodzielne złożenie modeli przedstawiających, szczegółowo oddane, kultowe budynki. Mamy mini Warszawę (seria Blok Wschodni): zarówno słynne przykłady funkcjonalizmu, jak Rotunda PKO, czy osiedle Za Żelazną Bramą, monumentalne wieżowce górujące nad miastem, jak Smolna 8, jak i schowane na obrzeżach miasta wielkopłytowe bloki z osiedli takich jak białołęcki Tarchomin. Możemy złożyć sobie miniaturowe Katowice (seria Blokowice): nie tylko ikony minionej epoki, jak Spodek czy Superjednostka, osiedla z wielkiej płyty, takie jak Odrodzenia, ale także wyburzoną już bryłę brutalistycznego Dworca Kolejowego, oraz dodatkowo postindustrialny symbol miasta - wieżę szybu kultowej Kopalni Katowice. Nie mogło zabraknąć również papierowej wersji modernistycznego Poznania (Miasto Blok-How): od bloków z wielkiej płyty na obrzeżach miasta jak Osiedle Orła Białego, po słynne wieżowce 'Alfa' górujące nad centrum.

Modele budynków. Rotunda, Smolna 8

Studio nie ogranicza się do przestrzennego portretowania jedynie polskiej architektury. Powstały także serie z innych państw byłego bloku wschodniego, jak seria budynków z czasów świetności NRD (Modern East) czy kolekcja awangardowego rosyjskiego konstruktywizmu (The Constructivist) stworzona z myśla o dzieciach. Powstały również serie z wycinankami prezentującymi brutalistyczne budynki Londynu (Brutal London) oraz Paryża (Paris Brut).

Zupagrafika Blokoshka

Zabawną propozycją jest Blokoshka czyli architektoniczna matrioszka. To zestaw czterech kolorowych bloków do włożenia jeden w drugi. Zestaw inspirowany jest osiedlami z wielkiej płyty budowanymi w miastach powojennej Europy w latach 1950-80. Bloki drukowane są na tekturze z recyklingu i gotowe do złożenia bez kleju i nożyczek. W środku krótka historia tzw. "fabryk domów". 

Artykuły, które mogą Cię zainteresować